امروزه وقتی صحبت از انتخاب سیستم های تاسیساتی در یک پروژه می شود، بلافاصله مباحث مربوط به مرکزی یا غیرمرکزی بودن آنها مطرح می گردد، که با توجه به کاربری و شرایط خاص هر پروژه می بایست بصورت جداگانه مورد ارزیابی قرار گیرند تا با مقایسه معایب و مزایای هر کدام، بتوان بهترین گزینه را برای اجرا انتخاب نمود.

به همین منظور و با توجه به شرایط پروژه سعی گردید تا با مقایسه فنی روش غیرمرکزی Graf با سیستم های مرکزی تصفیه فاضلاب متعارف، مزایا و معایب هر کدام را برای اجرا در این پروژه تشریح نمود.

خطوط جمع آوري و انتقال فاضلاب

در مهندسی تأسیسات به خطوطی که فاضلاب را از منبع تولید آن جمع آوری و بصورت ثقلی به سمت منبع تصفیه هدایت می نماید، خطوط انتقال می گویند. جنس این لوله های معمولاً سیمانی، چدنی و یا پلیمری بوده و ضمن دفن در زیر سطح زمین، بطور معمول فاضلاب را با یک شیب ملایم به سمت مقصد هدایت میکند.

متناسب با دبی فاضلاب قطر لوله ها تغییر میکند و با توجه به شرایط اقلیمی، توپوگرافی و جنس خاک منطقه، عمق دفن لوله ها از ۵۰cm الی ۲m متغیر می باشد و در برخی مناطق به علت شرایط خاص ممکن است تا چندین متر نیز افزایش یابد.

سیستم مرکزی

یکی از مهمترین زیر ساخت های مورد نیاز برای آن، شبکه جمع آوری و انتقال فاضلاب می باشد. بر اساس توپوگرافی سایت و طول خطوط، می بایست برای انتقال فاضلاب، در چندین نقطه ایستگاه پمپاژ احداث نمود که علاوه بر هزینه اجرا شبکه انتقال. هزینه های مربوط به احداث ایستگاه پمپاژ و تعمیر و نگهداری از آن را می بایست در بر آورد کلی لحاظ نمود.

با توجه به شرایط ذکر شده دور از ذهن نمی باشد که در این پروژه هزینه اجرای و نگهداری شبکه انتقال فاضلاب و ایستگاه پمپاژ بیشتر از هزینه های احداث سیستم تصفیه خانه مرکزی گردد.

سیستم غیرمرکزی

یکی از مهمترین مزایای پکیج های غیرمرکزی، عدم نیاز به شبکه جمع آوری و انتقال می باشد به گونه ای که با اجرای مخازن بصورت دفنی در فضای مشاع مربوط به هر تیپ از ساختمان ها، فاضلاب توسط کوتاهترین مسیر به آنها انتقال می یابد.

محل احداث تصفيه خانه و اشغال زمين

قیمت زمین، کاربری زمین های مجاور تصفیه خانه، توپو گرافی، جهت وزش باد، ایمنی و حفاظت و مواردی از این قبیل، از جمله عواملی می باشند که مهندسی سایت و موقعیت قرارگیری تصفیه خانه را تحت تأثیر قرار می دهند.

سیستم مرکزی

قرار گیری تصفیه خانه مستلزم آن می باشد که برای تغییر جلوه نامطلوب بصری، تجهیزات و مخازن تصفیه خانه و نیز رعایت مسائل ایمنی و بهداشتی، یک محوطه محصور جداگانه برای آن در نظر گرفت که بصورت شبانه روزی از آن مراقبت و حفاظت بعمل آید.

هزینه مربوط به احداث ساختمان های مورد نیاز تصفیه خانه، پرسنلی، مراقبت و نگهداری از آن و نیز خرید زمین از جمله هزینه هایی هستند که می بایست در بر آورد کلی هزینه های مربوط به سیستم های مرکزی لحاظ گردد.

سیستم غیر مرکزی

یکی دیگر از ویژگی های بارز پکیج های Graf، دفنی بودن مخازن آن و عدم اشغال فضا بر روی زمین است و با توجه به اینکه امکان بارگذاری عمودی و همچنین ایجاد فضای سبز بر روی مخازن وجود دارد می توان گفت که با اجرای این پکیج ها هیچگونه فضائی بر روی زمین اشغال نمی گردد و دیگر نیازی به احداث سایت تصفیه خانه نمی باشد و از این نظر نسبت به سیستم مرکزی ارجحیت بسیاری دارد.

بهره برداری در شرایط کم باری و یا پیک مصرف

سیستم مرکزی

در طراحی سیستم های مرکزی بطور معمول، ظرفیت نرمال در شرایط تکمیل ظرفیت بهره برداری از پروژه، محاسبه و برآورد می گردد. با توجه به اینکه پروسه تشکیل لجن فعال در سیستم های مرکزی یک عملیات زمان بر بوده، معمولاً اینگونه سیستم ها چندین روز پس از راه اندازی اولیه به مطلوب ترین شرایط از لحاظ کارائی می رسند. در صورتیکه به هر علت میزان تولید فاضلاب به حداقل برسد یا قطع شود (تعطیلات و ….) کارکرد سیستم مختل گردیده و پساب خروجی بصورت کامل تصفیه نمی گردد.

احیای مجدد سیستم و تشکیل لجن فعال جدید نیز به چندین روز زمان نیاز دارد. همین شرایط نیز در صورتی که حجم ورودی فاضلاب بیش از حد ظرفیت تصفیه سیستم های مرکزی باشد، وجود دارد.

نکته حائز اهمیت در زمان های کم باری، بکارگیری کل ظرفیت یک سیستم مرکزی برای تصفیه حجم اندک فاضلاب می باشد که توجیه اقتصادی ندارد و راندمان تصفیه و کیفیت پساب نیز کاهش می یابد.

سیستم های غیر مرکزی

با بکارگیری پکیج های غیرمرکزی Graf در زمان های کم باری می توان متناسب با حجم فاضلاب یک یا چندین مخزن را از خط خارج نمود و برای شرایط افزایش بیش از حد حجم فاضلاب ورودی نیز در طراحی این پکیج ها تمهیدات لازم صورت گرفته است.

بدین صورت که فاضلاب اضافی به صورت سر ریز تخلیه می گردد و هر زمان که شرایط به حالت اولیه برگردد سیستم فعالیت خود را بصورت نرمال از سر می گیرد.